Rafael Barberá, DGOSS ohia: "Mutualitateen aseguru-etxeek zaurituekin egindako lanak eragin zidan"

Rafael Barberá de la Torre Rey Juan Carlos Unibertsitateko Ekonomia Aplikatuko Unibertsitateko irakasle titularra da. Ekonomian Lizentziatua eta Doktorea Madrilgo Unibertsitate Konplutensean. Barberák Ekonomiako Masterra du Southampton-eko Unibertsitatean eta Finantza-Enpresen Kudeaketako MBA-a Finantza eta Aseguruen Ikasketen Institutuan, Madrilgo Unibertsitate Konplutensean irakatsi izana, baita Atzerri Ministerioko Diplomatiko Eskolan graduondoko ikastaroak ere, besteak beste.

Bere CVak Administrazioan esperientzia handia pilatzen du, eta horrek oso gai ezberdinetan aditua bihurtzen du. Ekonomia, Ogasun eta Enplegu Ministerioko Madrilgo Lehiakortasunerako Fundazioko zuzendari nagusia eta Madrilgo Erkidegoko Osasun Ministerioko Madrilgo Osasun Zerbitzuko Kudeaketa Ekonomiko-Finantzarioko eta Farmaziako zuzendari nagusia izan da; Espainiak Bruselan Europar Batasuneko Ordezkaritza Iraunkorreko Enplegu eta Gizarte Segurantza ministroa; eta Plangintzako zuzendari nagusia Gizarte Segurantza Enplegu eta Gizarte Segurantza Ministerioan.

Ardura-karguak izan dituzu administrazio ezberdinetan eta orain Rey Juan Carlos Unibertsitatean ekin diozu berriro irakasle-lanei. Nolakoa izan da aldaketa hori?

Lehenik eta behin, eskerrak eman nahi dizkiot Fraternidad-Muprespa elkarrizketa hau egiteko nigan pentsatu izanagatik. Oso ohore sentitzen naiz proposamenak eta pozten nau jarraian erantzungo ditudan galderen inguruan nire iritzia laburki aurkezteko eman didazun aukera hau onartzeak.

Hau esanda, eta jada Unibertsitateko irakaskuntza-jarduera itzultzeari buruzko galderari erantzunez, bere burua unibertsitate-irakasletzat hartzen duenaren bizitzako egoera normala dela besterik ezin dut esan. Esan liteke nire itzulera seme galduaren itzulera bezalakoa dela, eta horrela erreakzionatu dute nire lankideek, maitasun handiz hartu naute eta dagoeneko proposatzen ari dira ikerketa zein administrazio lanak egitea. Kontuan hartu behar da orain dela 30 urte unibertsitatean irakasten hasi nintzela, 1992-1993 ikasturtean egungo Rey Juan Carlos Unibertsitatearen hazia izan zen zentroan, aseguruen sektoreko enpresa pribatu batean urte batzuk eman ostean.

Egia da jarduera publikoetan ia hamabi urteren ondoren aldaketa garrantzitsua dela, guztiz bestelakoa baina lan zoragarria.

Irakaskuntza oinarrizko jarduera da pentsamendu kritikoa duten pertsonak trebatzeko orduan, beren kabuz pentsatzeko gai diren eta eztabaida eta errespetuzko eta inoiz ez doktrinatzeko moduko ingurune batean.

Bere aldetik, jarduera publikoa ere erakargarria da kezkak ditugunontzat eta gure ezagutzaren parte bat lagundu nahi dugunontzat, gure herrikideen bizitza hobetzeko, nazio mailan, eskualdean edo udal mailan. Gainera, orain uste dut nire ikasleei jakintza transmititu diezaiekeela aldi honen aurretik ezin izango nuela kontatu, edo oso beste modu batean egingo nukeela. Uste dut urte hauetan hainbat administrazio kargutan pilatutako esperientziak nire irakaskuntza-jarduera hobetuko duela, ziur asko teoriari askoz gehiago lotu beharrean gaur egungo munduari askoz aplikatuago dagoen izaera izango duelako. Demagun ekonomia irakaslea naizela.

Zein da Gizarte Segurantzaren Araubideko zuzendari nagusi gisa egin zenuen erronkarik handiena? Mutualitateekin lan handia egin zen garai hartan, gure lana ezagutu ahal izan zenuen. Zein alderdi nabarmenduko zenuke garrantzitsuena dela?

Plangintzako Zuzendaritza Nagusia Gizarte segurantza(DGOSS izenez ezagutzen dena) da, bezalakoa Gizarte segurantza Oro har, lan-karga oso altua duen eta Espainiako biztanleentzat oso alderdi sentikorrak ukitzen dituen postua. Bertan egon nintzen bost urteetan izan dudan erronkarik handiena nabarmendu beharko banu, pentsioekin lotutako guztia dela esango nuke.

Pentsio sistemak aurkeztu zituen eta gaur egun aurkezten dituen finantza-arazoak jorratzeko oso gai korapilatsuak dira, bai pentsioa kobratzen dutenei, lan egiten eta kotizatzen ari direnei, enpresei eta gero lan merkatuan sartuko direnei ere.

Gainera, berez sinplea ez den hori guztia areagotu egiten da eztabaida politikoarekin, osagai populista garrantzitsua duen eztabaida, sistemaren egoera zintzo eta argi azaltzen ez duena eta nazio itun handi baten bidez irtenbide adostu eta koherenteak bilatzen ez dituena. Beharrezkoa da adituekin hitz egitea, egoera sakon eta zintzotasunez aztertzea, baita irtenbide posibleak ere, erreserba, mugarik edo a prioririk gabe.

Aurre egin nuen beste erronka nagusia DGOSS Elkarlanean ari ziren mutualitateekin lotutako guztia zen Gizarte segurantza. Mutualitateak aurkikuntza bat izan ziren niretzat, zuzendaritza orokorreko bost urte haietan zuzenean ikusi nuelako zein zaila den horrelako entitateak kudeatzea. Asko dira aseguru-prestazioak prozesatu eta ordaintzera soilik dedikatzen direla uste dutenak.gizarte segurantza aldi baterako ezintasunetik, lan istriputik, gaixotasun profesionaletik... Asko dira informatika kontrolatzeko duten gogoagatik kritikatzen dutenak ere. Bada, elkarrekiko jardueraren zati hau ez da kontu hutsala, sistemak arinago funtzionatzen duelako eta enpresaren administrazioa errazten baitu.Gizarte segurantza euren lana.

Hala ere, mutualitateen lanetan gehien eragin zidana, egiten duten guztiari ezer kendu gabe, lan-istripua izan zuten pertsonekin egindako lana izan zen. Zaurituei emandako arreta bikaina, haien ospitaleen funtzionamendua eta langile guztien lan orokorraren lekuko izan nintzen.

Azpimarratu nahi dut, oso positiboki baloratzeko, zaurituak errekuperatzeko egiten duten ahalegina, nola prestatzen duten, ondorioak direla-eta, ohiko jarduera egiten jarraitu ezin duten pertsona horiek beste lan jarduera batzuk egin ahal izateko eta nola zaintzen dituzten istripuaren ondorioz ezintasun nabarmena duten pertsonak, baita haien familiak eta zaintzaileak ere.

Tradizionalki, Eurobarometroak Espainiako herritarren artean Europar Batasunarekiko konfiantza handia islatzen du. Zenbateko garrantzia dute enpleguak eta Gizarte Segurantza Batasunaren politiketan? Zein da Enplegu eta Gizarte Segurantzako ministroak Bruselan Espainiak Europar Batasuneko Ordezkaritza Iraunkorrean duen ordezkaritzan?

Espainiarrek beti ikusi izan dugu Europa bizi eta ongizate mailak lortzen lagundu digun herrialdeen antolakuntza gisa, bakarrik lortu behar izan bagenu askoz ere denbora gehiago beharko genukeena lortzeko. Gainera, garai batean Europako herrialdeak maila ekonomiko eta politikoan jarraitu beharreko adibidetzat hartzen ziren, gure erreferentzia izan ziren. Horrek guztiak esan nahi du espainiarrok beti izan garela oso europazaleak eta konfiantza handia dugula beren erakundeetan eta haien funtzionamenduan.

Enpleguari dagokionez eta Gizarte Segurantza ez dira beharbada Europar Batasunak egiten dituen politiken barruan arlorik nabarmenenak eta ezagunenak, izan ere, beste subjektu askorekin gertatzen den bezala, eskumenak partekatzen dira. Hori dela eta, estatu kideek zein EBk arlo horretan legeak eman ditzakete. Nolanahi ere, EBk irtenbideak bilatzen ditu itunetan jasotako eskumenetan oinarrituta, besteak beste, enplegu politiketan, laneko segurtasun eta osasunean, gizarte segurantzaren estalduran. beren jarduera beste estatu kide batzuetan garatzen duten langile guztientzat, gizon eta emakumeen arteko berdintasuna, pobreziaren eta diskriminazioaren aurkako borroka... Gai horiek guztiak, eta aipatu ez ditudan beste batzuk, puntu garrantzitsu eta garrantzitsuak dira lan-merkatuaren eta gizarte-politiken funtzionamenduan. Kontua da alderdi nahiko teknikoak direnez, ez dutela hainbesteko eraginik hedabideetan eta nahiko ezezagunak direla.

EBren lan guzti horretatik, esaterako, 2017an sortu zen Eskubide Sozialen Europako Zutabea estatu kideek lan merkatuaren eta ongizate sistemaren funtzionamendu ona lortzeko bete behar dituzten oinarrizko 20 printzipio eta eskubiderekin. Beraz, EBn egiten den guztiaren antzera, oso eragin nabarmena du espainiarren bizitzan.

Enplegu orientatzaileak eta Gizarte Segurantzak, ministerio ezberdinetako gainontzeko aholkulariek bezala, zeregin garrantzitsua eta oso aktiboa dute EBko Kontseiluak Espainiarekin dituen harremanetan. Xehetasun-asmorik gabe, enplegu eta Gizarte Segurantzako kontseilariak arduratzen dira Europar Batasuneko Kontseiluko Lantaldeetan Espainiaren jarrera laguntzeaz eta defendatzeaz, Lan, Gizarte Segurantza, Gizarte Gaietako eta Migrazio arloetan. Ministroaren parte-hartzea prestatzen laguntzen dute Enplegu, Gizarte Segurantzako Ministroen Kontseiluan, Gizarte politika, Osasuna eta Kontsumo Gaiak (EPSCO). Bestalde, Europako Batzordearekin, Europako Parlamentuko Espainiako diputatuekin eta gainontzeko delegazioetako aholkulariekin harreman erregularrak mantentzen dituzte aldebiko edo alde anitzeko, izapidetzen ari diren espedienteak eta datozen proposamenak eztabaidatzeko.

Era berean, ohikoa da nazioko eta atzerriko erakunde ezberdinetako ordezkariekin bilerak egitea beren eskumeneko gaiei dagokienez eta Ministeriorako ohar eta txostenak idaztea, espediente ezberdinetan gertatzen diren egoera eta bilakaerak azaltzeko, baita Ministerioarentzat interesgarria den edozein alderdi ere. Ikusten duzunez, lan bizia da eta ez da ezer gutxi.

Osasunak preziorik ez duela diote. Edo daukazu? Benetan baloratzen al dugu gure Osasun Sistema Publikoa kostatzen zaiguna?

Osasuna oinarrizko arazoa da gizakiarentzat, izan ere, osasunik ez badago, bizitza askoz korapilatu egiten da bai maila pertsonalean bai profesionalean. Gertatzen dena da, esaten den bezala, osasuna ez dela baloratzen galdu arte eta gaixotasunak gainditzen gaituen momentuan duen garrantziaz jabetzen garela. Adibide argi bat zoritxarrez azkenaldian pairatu behar izan dugun COVID-19 pandemiatik dator. Momentu horretan konturatu ginen guztiok osasuna zein garrantzitsua den eta gaixotasun batek gure bizitzari nola kalte egin diezaiokeen eta are, zoritxarrez, azkar galtzea eragin zigun eta modu zorrotzean erakutsi zigun gizakiaren hauskortasuna. Horregatik, ikuspuntu honetatik, osasunak ez du preziorik.

Bestalde, baliabide publikoak kudeatu behar direnean, osasun arloko aurrekontua kudeatzeko ardura dutenek badakite gauza asko egin behar direla, batzuk oso garestiak, aurrekontu mugatuarekin.

Aurrekontu muga hori gorabehera, azpimarratzekoa da administrazio publikoek osasun sistemaren behar guztiak estaltzeko egiten duten ahalegina. Aski da adieraztea osasun-partida dela autonomia erkidegoetako aurrekontuetan garrantzitsuena, horietako bakoitzean gastu osoaren %40 inguru suposatzen duela.

Ahalegin garrantzitsu horri esker, Espainiako osasun sistema Europako eta munduko onenen artean egotea ahalbidetu du. Zehazki, Madrilgo Autonomia Erkidegoa Europar Batasunak kontinenteko osasun-laguntza onena duen eskualde gisa identifikatu du.

Aurrekoa esanda, uste dut, kritikak gorabehera, espainiarrok gure osasun sistema positiboki baloratzen dugula. Egia da hobetzeko aukerak daudela, bizitza honetan denetan bezala, baina orokorrean bere funtzionamendu egokia egiazta dezakegu egunez egun. Gainera, zenbait tratamendu egin behar ditugunean, tratamendu honek dakarren gastu handiaz eta gure osasun-arazoak konpontzea bilatzeko egiten den ahaleginaz jabetzen gara. Beharbada, gure osasun sistema ebaluatzeko orduan gehiago kontuan hartu beharreko zerbait adierazteko, gastu farmazeutiko oso garrantzitsua nabarmenduko nuke. Kontuan izan behar dugu egunero hartzen ditugun botikek esfortzu ekonomiko handia eskatzen dutela eta hori batzuetan ez dela behar beste baloratzen.

Lehiakortasuna eta berrikuntza dira hazkunde ekonomikoaren zutabeak. Zure ustez, nola uztartzen dira beharrezko iraunkortasunarekin? Ekonomia berdea al da irtenbidea?

Egia da ekonomiaren lehiakortasuna, produktibitatean eragina duten elementu guzti gisa ulertuta, hazkundean eragin positiboak dituen faktorea dela. Hala ere, hori ez da berrikuntzatik independentea, berrikuntzak eragin zuzena baitu produktibitatean eta, beraz, lehiakortasunean. Berritzen ez duen ekonomiak apurka-apurka bere produktibitatea murrizten joango da eta, ondorioz, epe luzerako hazkundea izango du. Herrialde batek hazten jarraitu nahi badu, produktibitatea areagotzen duten faktore desberdinak hobetu behar ditu, eta horien artean berrikuntza nabarmentzen da, baina horretarako prestakuntza egokia duten pertsonak ere izan behar ditu berrikuntzaren erronkei aurre egin ahal izateko.

Horrela, giza kapitala ere funtsezko faktore bihurtzen da berrikuntzarako eta, beraz, epe luzerako hazkunderako.

Suposatzen dut jasangarritasuna aipatzen dutenean ingurumen-iraunkortasuna esan nahi dutela. Argitze hori beharrezkoa da, jasangarritasunak hainbat gairi erreferentzia egin diezaiokeelako, adibidez, kontu publikoak, pentsioak, etab.

Ingurugiroari dagokionez, arlo batzuk lehiakortasuna eta, beraz, hazkundea ingurumena kaltetzearen kosta egiten dela erakusten saiatzen dira. Proposamen hau guztiz bidegabea dela uste dut. Egunero gehiago da enpresek baliabide gehiago eskaintzea ingurumena errespetatzen duen teknologia hobetzeko. Zehazki, berrikuntza industriarako aplikagarriak diren teknologiak gero eta garbiagoak bihurtzen ari da eta hori garapen teknologikoari esker izan da posible. Beraz, lehiakortasuna eta berrikuntza ingurumen-iraunkortasunarekin bat ez egiteak ez du zentzurik.

Gaur egun, lehiakortasunak eta berrikuntzak hazkunde ekonomikoa eta ongizatea hobetzea bilatzen dute ingurumen-iraunkortasunarekin bateragarritik.

Ekonomia berdeari dagokionez, aurrera egiteko elementu positiboak dituela esango nuke, baina ez dut uste planetaren ingurumen egoera edo pertsonen ongizatea hobetzea ahalbidetzen duen proposamen bakarra denik. Aurretik aipatu dut berrikuntzak ekonomiaren elementu dinamiko gisa duen garrantzia eta hortik sortzen diren onurak. Ez naiz norabide bakarreko irtenbideen aldekoa. Ziur nago beharrezko ezagutza eskainiz, eztabaida irekia erraztuz eta pertsonak nahi dutena dakien izaki adimentsu gisa tratatuz, Lur planetan bizi diren pertsonen bizi-maila hobetzen duten gizarte- eta ingurumen-helburuak lortzeko hainbat modu aurkituko direla.